Evde Konuşmayı Destekleyen 10 Oyun (Malzemesiz)

Oyunlardan önce: üç kural

Oyunun kendisi kadar, onu nasıl oynadığınız da önemli. Bu üç kural on oyunun hepsinde geçerli.

1. kural · Yüz yüze olun ve onun ilgisinin peşinden gidin

Çocuğunuzun seviyesine inin; yere oturun, göz hizasında olun. Yüzünüzü görebildiğinde ağzınızın nasıl hareket ettiğini de görür. O neye bakıyorsa siz de ona bakın ve adını koyun.

2. kural · Sınamayın, gösterin

"Söyle bakalım, bu ne?" ya da "De bakalım: top!" gibi cümleler çoğu çocuğa sınav gibi gelir ve onu susturabilir. Bunun yerine siz söyleyin: "Top. Mavi top." Ve bir an durun.

3. kural · Bekleyin ve büyütün

Bir şey söyledikten sonra susun ve ona sıra bırakın. Bir ses, bir bakış, bir el hareketi bile onun cevabıdır. Cevap verdiğinde söylediğini bir kelime büyütün: "Top" derse, siz "Evet, mavi top" deyin.

Bu kuralların arkasında ilginç bir araştırma da var. Dört ile altı yaş arası çocuklarla yapılan bir çalışmada, dil becerileriyle asıl ilişkili olan şey çocuğun duyduğu kelime sayısı değil, karşılıklı konuşma sırasıydı. Yani çocuğa konuşmak değil, çocukla konuşmak.

Bu oyunlar uzman desteğinin yerine değil, yanındadır. Araştırmalar, ailelerin bir uzmandan rehberlik alarak evde uyguladığı desteğin dil gelişimine katkı sağladığını gösteriyor. Değerlendirme için sıra bekliyorsanız, bu süreyi bu oyunlarla değerlendirebilirsiniz.

Taklit oyunları

Taklit, konuşmanın temelidir. Çocuk önce yüzü ve sesi taklit eder, kelime daha sonra gelir.

1. oyun · Ayna oyunu Kelimesi yoksa

Çocuğunuzla karşılıklı oturun ve önce onu izleyin. Gülümsediyse siz de gülümseyin, dilini çıkardıysa siz de çıkarın. Evet, bu oyunda önce taklit eden siz olacaksınız; bu ona "Yaptığın şey önemli, seni görüyorum" der.

Birkaç tur sonra yeni bir şey yapın: Yanaklarınızı şişirin ve "puf" diye havayı bırakın. Sonra yeniden şişirin ve bekleyin. Dudaklarınızı büzüp "uuu", ağzınızı kocaman açıp "aaa" deyin; bu sesler pek çok kelimenin ilk basamağıdır.

BekleyinSizi taklit ederse sevinin ve sesi tekrar söyleyin. Taklit etmezse sorun değil; siz onu taklit etmeye devam edin. Bu oyunu banyoda, ayna önünde yan yana da oynayabilirsiniz.

2. oyun · Benim yaptığımı yap Kelimesi yoksa

Bu oyun taklidi bedene taşır ve çocuğa eylem kelimelerini duyurur. Ayağa kalkın, basit bir hareket yapın ve kelimesini söyleyin: "Zıpla. Zıpla, zıpla." Sonra alkışla, otur, dön. Hareketleri yavaş yapın; aynı hareketi birkaç gün boyunca hep aynı kelimeyle tekrar edin ki ikisi onun zihninde birleşsin.

Sıra ondaBir tur da o yapsın, siz onu taklit edin ve hareketin adını koyun. Kollarını sallarsa siz de sallayın ve "Uçuyoruz!" deyin. Bu oyuna evdeki herkes katılabilir.

Beklenti oyunları

Bu oyunların sırrı, en heyecanlı anda durmaktır. Çünkü o durakta çocuk boşluğu doldurmak ister.

3. oyun · Cee Kelimesi yoksa

Ellerinizle yüzünüzü kapatın ve "Anne nerede?" diye sorun. Ellerinizi açarken yüzünüzde kocaman bir gülümseme olsun: "Cee!" Birkaç tur böyle oynayın.

BekleyinSonra bir turda, ellerinizi açmadan önce bekleyin. Ellerinizi çekmeye çalışabilir, size bakabilir ya da bir ses çıkarabilir. Hepsi birer istektir; hemen "cee" diyerek karşılık verin.

4. oyun · Geliyor, geliyor Kelimesi yoksa

Parmaklarınızı çocuğunuzun ayağından yukarı doğru yavaşça yürütün: "Geliyor, geliyor, geliyor…" Karnına gelince hafifçe gıdıklayın. İki üç tur sonra, gıdıklamadan hemen önce durun ve gözlerinin içine bakın. Bakışıyla, gülüşüyle ya da bir sesle devam etmenizi isterse gıdıklayın ve isteğini adlandırın: "Daha! Bir daha!"

Burada çocuğa çok değerli bir şey öğretiyorsunuz: İletişim kurarsam istediğim olur.

Her çocuk gıdıklanmaktan hoşlanmaz. Yüzünü buruşturur ya da kaçarsa durun; yumuşak bir dokunuşla ya da sadece sesinizle oynayın.

5. oyun · Tekerlemede boşluk Kelimesi yoksa

Çocuğunuzun sevdiği bir tekerleme ya da kısa bir şarkı seçin; aklınıza gelmiyorsa "Bir, iki, üç… hop!" gibi basit bir sayışma da olur. Onu birkaç gün boyunca aynı şekilde, aynı hareketlerle söyleyin.

BekleyinÇocuk kalıbı öğrendikten sonra son kelimeye gelmeden durun. Belki kelimenin sadece ilk sesini söyler, belki bir hareketle tamamlar. Hangisini yaparsa yapsın sevinin ve kelimeyi tam hâliyle söyleyin.

Bu oyunda tekrar düşman değil, dosttur. Çocuklar aynı tekerlemeyi defalarca dinlemekten sıkılmaz; bildikleri için güvende hissederler.

Ara özet ve buzdolabı kartı

Üç kural: yüz yüze olun, sınamayın gösterin, bekleyin ve büyütün
1. oyun · Ayna
2. oyun · Benim yaptığımı yap
3. oyun · Cee
4. oyun · Geliyor, geliyor
5. oyun · Tekerlemede boşluk

On oyunun tamamı tek sayfada Buzdolabı kartı ve dört haftalık oyun günlüğü, ücretsiz.

Buzdolabı kartına git

Ses ve anlama oyunları

6. oyun · Hayvan sesleri Birkaç kelimesi varsa

Pek çok çocuk için "hav hav" ya da "miyav" demek, "köpek" ya da "kedi" demekten daha kolaydır. Bu sesler kelimeye giden yolda harika bir basamaktır. Hiçbir şey gerekmez; pencereden görünen bir kedi ya da sizin taklidiniz yeter.

Kendiniz bir hayvan olun, dört ayak üstünde yürüyün ve sorun: "Kedi nasıl der?" Cevabı önce siz verin: "Miyav." Birkaç kez böyle oynadıktan sonra soruyu sorup bekleyin. "Miyav" derse büyütün: "Evet, kedi miyav der."

DüzeltmeyinSesi yarım ya da farklı söylerse düzeltmeyin; sadece doğrusunu bir kez daha, keyifle söyleyin. Sonra hayvanı değiştirin ve hareket ekleyin: kuş için kollarınızı çırpın, köpek için havlayarak yürüyün. Arabanın "düt düt", trenin "çuf çuf" sesi de bu oyunun parçasıdır.

7. oyun · Burnun nerede? Birkaç kelimesi varsa

Bu oyun anlamayı güçlendirir ve anlama, konuşmadan önce gelir. Gelişim listelerine göre iki yaşındaki çocukların çoğu, sorulduğunda en az iki vücut bölümünü gösterebilir.

Önce kendi burnunuzu gösterin: "Burnum burada." Sonra onun burnuna dokunun: "Senin burnun burada." Birkaç turdan sonra sorun ve bekleyin. Gösterirse sevinçle adlandırın ve bir adım büyütün: "Evet, burun. Küçük burun." Göstermezse elini nazikçe tutup birlikte gösterin; burada amaç sınamak değil, öğretmek.

Bir adım ileriBabanın burnunu sorun; böylece çocuk kelimeyi başka birinin yüzünde de tanır. Burun, göz, el, ayak: en çok ilgisini çeken bölümle başlayın.

Kendini ifade etme

8. oyun · Bu mu, şu mu? Birkaç kelimesi varsa

Çocuğa iki seçenek sunun, ama bu kez nesne değil, hareket: "Dönelim mi, zıplayalım mı?" Her seçeneği söylerken hareketini de küçükçe gösterin ve bekleyin. Kelimeyle, yarım kelimeyle, bakışla ya da hareketle seçebilir. Seçtiği şeyi hemen adlandırın ve yapın: "Dönelim! Dönüyoruz!"

Evet mi hayır mı sorusu yerine iki seçenek sunmak, çocuğa söyleyeceği kelimeyi hazır verir. Ve ona şunu öğretir: Benim isteğimin bir sesi var.

Küçük bir ipucuSeçeneklerin sırasını her oyunda değiştirin. Bazı çocuklar sadece son duyduğu kelimeyi tekrar eder; sıra değişince gerçekten seçip seçmediğini görürsünüz. Gün içinde de sorun: Parka giderken "Yürüyelim mi, koşalım mı?", kitap okumadan önce "Kanepeye mi çıkalım, halıya mı oturalım?"

9. oyun · Anne nerede? Birkaç kelimesi varsa

Bu, saklambacın en kısa hâli. Kapının ya da perdenin arkasına saklanın, ama bir parçanız görünsün. Çok küçük çocuklarda tamamen kaybolmayın; sesiniz hep duyulsun, yoksa oyun korkuya dönebilir. "Neredeyim?" diye seslenin; sizi bulduğunda birlikte sevinin: "Buldun! Anne burada!"

Rolleri değiştirinO saklansın, siz arayın ve sesli düşünün: "Masanın altında mı? Yok. Kapının arkasında mı?" Bu sesli arama çocuğa yer kelimelerini duyurur: altında, arkasında, içinde. Zamanla o da "yok", "burada", "buldum" gibi kelimelerle oyuna katılabilir.

Biraz daha büyükler için

10. oyun · Saçma sorular Kısa cümle kuruyorsa

Birkaç kelime ya da kısa cümle kurmaya başlamış çocuklar için: Bilerek saçma şeyler sorun. "Kedi uçar mı?" "Ayağına şapka giyelim mi?" Çocuk "hayır" derse ya da gülerek başını sallarsa cevabı büyütün: "Hayır, kedi uçmaz. Kuş uçar."

Bu oyun hem anlamayı hem de itiraz etmeyi, yani kendi fikrini söylemeyi güçlendirir. Bir süre sonra roller değişebilir; çocuk da sizi kandırmaya çalışabilir. O size saçma bir soru sorduğunda bilmezden gelin ve şaşırın.

Çocuğunuz gerçekten kafası karışmış görünüyorsa şakayı hemen açıklayın ve gülerek devam edin. Saçma soru fikrini henüz anlamıyorsa da sorun değil; birkaç ay sonra yeniden deneyin.

Hangi oyundan başlamalı, nasıl bitirmeli?

Çocuğunuzun yaşına değil, bugün yapabildiği şeye bakın.

Henüz kelimesi yoksaİlk beş oyunla başlayın: taklit ve beklenti oyunları.
Birkaç kelimesi ya da sesi varsaAltıdan dokuza kadar olan oyunları ekleyin.
Kısa cümleler kuruyorsaSaçma sorular oyunu ona çok iyi gelir.

Hepsini aynı gün oynamaya çalışmayın; bir hafta için iki üç oyun seçmeniz yeterli. Oyunları ayrı bir ders gibi değil, günün içine yayın: yemekte, giyinirken, banyoda. Günde birkaç kez yapılan kısa oyunlar, uzun ve yorucu bir oturumdan çok daha kolay sürdürülür.

Oyunun ne zaman biteceğini ise çocuğunuz söyler: Başını çevirir, uzaklaşır ya da başka bir şeye uzanır. Bu, yeterli demektir. "Bitti" deyin, gülümseyin ve bırakın. Keyifliyken biten bir oyuna ertesi gün geri dönmek kolaydır. Bir de kendinize karşı nazik olun: Bazı günler hiç oynayamayabilirsiniz; ertesi gün kaldığınız yerden devam edersiniz.

Tanıyı uzman koyar. Biz size eğitimci gözüyle evde neler yapabileceğinizi anlatıyoruz. Çocuğunuzun konuşmasıyla ilgili endişeniz sürüyorsa beklemeyin; çocuk doktorunuzla konuşun ve gerekirse bir uzmana yönlendirilmesini isteyin. Hangi işaretlerde beklememeniz gerektiğini ilk videomuzun yazılı özetinde bulabilirsiniz. Erken destek her zaman avantajdır.

Toparlayalım

Çocuğunuzun konuşması için malzemeye değil, size ihtiyacı var.
Yüz yüze olun, sınamayın gösterin, bekleyin ve büyütün.
Bu akşam sadece bir oyun seçin ve birkaç dakika oynayın.

Unutmayın, her çocuk kendi hızında öğrenir. Sabırla, sevgiyle, adım adım.

Kaynaklar

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili endişeleriniz için çocuk doktorunuza veya bir uzmana başvurun.